Verrijkingsstof is leerstof die tegemoet komt aan de specifieke behoeften van (hoog)begaafde leerlingen. In veel methoden is extra lesstof opgenomen die verrijkingsstof genoemd wordt. Deze stof is vaak wel wat moeilijker, maar biedt niet de werkelijke uitdaging voor (hoog)begaafde leerlingen. Extra werk in de vorm van 'meer van het zelfde of hooguit iets moeilijker' voegt voor hen dan ook niets toe.

Criteria voor verrijkingsmateriaal

Het aanbieden van aanvullende leerstof is alleen zinvol wanneer deze leerstof aan bepaalde criteria voldoet. De projectgroep 'Omgaan met verschillen' van SLO heeft in 2001 een onderzoek uitgevoerd naar de criteria waaraan uitdagend lesmateriaal voor (hoog)begaafde leerling moet voldoen. Uit dit onderzoek blijkt dat verrijkingsstof aan de volgende criteria dient te voldoen (Bronkhorst e.a., 2001):

• beroep doen op creativiteit
• open opdrachten
• hoog abstractieniveau
• hoge mate van complexiteit
• meerwaarde bieden ten opzichte van reguliere leerstof
• stimuleren van onderzoekende houding
• beroep doen op zelfstandigheid van de leerling
• uitlokken van een reflectieve houding
• beroep doen op metacognitieve vaardigheden
• uitlokken van interactie

Wanneer het onderwijsaanbod wordt gecompact, wordt aangeraden in eerste instantie te kiezen voor verrijkingsstof die aansluit bij het gecompacte vak- of vormingsgebied. Ook los van een vak- of vormingsgebied kan op zoek gegaan worden naar verrijkingsstof. Er zijn speciale methoden en materialen ontwikkeld voor (hoog)begaafde leerlingen, maar u kunt natuurlijk ook de reguliere lesstof zo aanpassen dat deze tegemoet komt aan de specifieke behoeften van (hoog)begaafde leerlingen.

Verrijking: actief en doelgericht

Wees ervan bewust dat verrijkingsmethoden- en materialen geen rijk onderwijsaanbod garanderen. Belangrijk is dat de verrijkingsstof actief wordt aangeboden. Het initiatief daarvoor ligt bij de leraar. Er zullen aanvullende doelen geformuleerd moeten worden voor het aanvullende leerstofaanbod en er zullen eisen gesteld moeten worden aan het werken met de verrijkingsstof. De (hoog)begaafde leerling moet niet het idee krijgen dat het vrijblijvend of minder belangrijk is wat hij/zij aan het doen is. Zorg er daarom voor dat u uitleg, begeleiding en feedback geeft, zowel het product als het proces beoordeelt en deze beoordeling ook rapporteert.

Om leraren een handreiking te bieden bij het doelgericht vormgeven van het onderwijs aan individuele en groepen (hoog)begaafde leerlingen heeft SLO de DVL: Doelen en Vaardigheden Lijst ontwikkeld. De uitgangspunten die bij de totstandkoming van de DVL zijn gehanteerd,  zullen in 2011 nog verder uitgewerkt worden in het project 'Kader voor verrijkingsonderwijs'.

Praktische tips en aandachtspunten

• Leren is grenzen verleggen: Verrijking is niet vrijblijvend; niet voor de leraar en niet  voor de leerling. De beschikbare leertijd dient op een zinvolle wijze gevuld te worden met leeractiviteiten, waarbij de leerling wordt uitgedaagd zijn eigen grenzen te verleggen.
• Breed aanbod van rijke leeractiviteiten: Vaak is het lastig om als leraar het overzicht te krijgen van beschikbare materialen én in hoeverre deze aansluiten bij wat de leerling nodig heeft. De digitale leeromgeving Acadin is specifiek ontwikkeld voor talentvolle leerlingen en biedt ondersteuning bij het vinden van geschikte leeractiviteiten die zijn afgestemd op de mogelijkheden en behoeften van individuele leerlingen én bij de organisatie van het leren.
• Zelfstandigheid stimuleren, mét begeleiding en feedback: In de praktijk wordt nog vaak verwacht dat (hoog)begaafde leerlingen volledig zelfstandig kunnen werken aan verrijkingsmateriaal. Echter, voor alle leerlingen die een leerproces doorlopen, geldt dat zij hierbij recht hebben op begeleiding en feedback. Dit heeft betrekking op het geven van (aangepaste) instructie, begeleiding bij hulpvragen, ondersteuning bij het leerproces en beoordeling van het geleverde werk. 

Verrijkingsmaterialen  taal

Meer materialen voor het verrijken van taal vind je hier.