Om van (hoog)begaafdheid te spreken, spelen verschillende aspecten een rol. Waar het om gaat, is hoe deze verschillende aspecten op het niveau van de individuele (hoog)begaafde leerling op elkaar inwerken. (Hoog)begaafden kunnen niet gezien worden als één groep. Dit wordt ook benadrukt door Betts & Neihart (1988), die vanuit een ‘gestalt’ benadering op het niveau van de individuele leerling richtlijnen voor identificatie hebben ontwikkeld.
Aangezien persoonlijkheid het resultaat is van ervaring en aanleg, worden (hoog)begaafden niet op dezelfde wijze beïnvloed door hun bijzondere vermogens. Bij deze ontwikkeling moet rekening gehouden worden met de interactie van emotionele, sociale, cognitieve en fysieke factoren. Al deze gebieden hangen met elkaar samen en werken op elkaar in.
Op grond van jarenlange ervaring, in de vorm van observaties, interviews en literatuuronderzoek, hebben Betts & Neihart vanuit dit perspectief zes profielen opgesteld, die informatie verschaffen over gedrag, gevoelens en behoeften van verschillende typen (hoog)begaafde en getalenteerde leerlingen. Hierdoor is een theoretisch concept ontstaan dat inzicht geeft en bijdraagt aan een beter begrip van deze leerlingen. Dit is van belang om optimale groeimogelijkheden op cognitief, sociaal en emotioneel gebied te helpen realiseren.
De profielen van Betts en Neihart worden in onderstaande tabel met een beknopte typering weergegeven. Door op de profieltitel te klikken (of via het submenu links), vindt u een verdere uitwerking per profiel: een beschrijving van de gedragskenmerken, wijze van herkenning en suggesties voor de begeleiding die deze leerlingen op school geboden kan worden. Een uitgebreid overzicht is door Betts en Neihart samengesteld en recent verder aangescherpt (Betts & Neihart, 2010).
| Profiel | Beknopte typering |
| De succesvolle leerling | levert goede prestaties, is perfectionistisch, vermijdt risico en zoekt bevestiging van de leerkracht. |
| De uitdagende leerling | is creatief, komt op voor eigen opvattingen, is competitief, heeft grote stemmingswisselingen, is eerlijk en direct |
| De onderduikende leerling | ontkent zijn of haar begaafdheid, vermijdt uitdaging, zoekt sociale acceptatie en wisselt in vriendschappen |
| De drop-out | is creatief, zoekt buitenschoolse uitdaging, isoleert zich zelf, verstoort, presteert gemiddeld of minder, bekritiseert zichzelf en anderen |
| De dubbel gelabelde leerling (met leer- en/of gedragsproblemen) | werkt inconsistent, presteert gemiddeld of minder (mogelijk als gevolg van een onderliggend leerprobleem), verstoort en reageert af |
| De zeflstandige leerling | heeft goede sociale vaardigheden, werkt zelfstandig, ontwikkelt eigen doelen, werkt zonder bevestiging, is creatief, komt op voor eigen opvattingen en neemt risico |